Psikoterapi / Danışmanlık

Psikoterapi Nedir?

 

Psikoterapinin sözlük anlami, ruhsal yolla tedavi etmek seklinde tanimlanabilir.Bu terimin iki kelimeden olustugunu görürüz. Buradaki “psycho” kelimesi “psyche’ anlamina olup can ve ruh manasinadir. “Kelimenin kökeni Grekçe de yine can, nefs ve ruh anlamlarina gelen, psukhe olup nefes almak anlamina gelen “psukhein” fiilinden türemistir. Kelime Latinceye “ps?che (psise)” olarak geçmistir. Terapi kelimesi de (Ingilizce Therapy) bir hastalik ya da bozuklugun tedavisi demek olup, kelimenin kökeni Grekçe “tibbi olarak tedavi etmek” anlamina gelen “threapeuein” fiilinden türeyen “therapeia” kelimesidir. Bu iki kelimenin birlesmesinden meydana gelen psi­ko­te­ra­pi (psychotherapy) teriminin sözlük anlami ruhsal tedavi demektir. Burada ruhsal tedaviden kasit psi­sik hastaliklarin ilaç ve cerrahi yöntemler kullanilmadan tedavi edilmeye çalisilmasi anlamina gelmektedir.

Psikoterapi, hastaligi belirli bir psiko-patolojik anlayis içerisinde, belirli bir kavram dizinine oturtarak ve yapilandirilmis bir program içerisinde tedavi etmek amaciyla planli bir sekilde yürütülen uygulamalardir. Fakat evrensel olarak kabul edilmis, standardize edilmis tek bir psiko-patolojik anlayisa dayanan böyle bir psikoterapiden bahsetmek henüz zor görünmektedir.Tibbin en kesin en net olarak bildigimiz hastaliklarinda dahi tedavi yaklasimlari, stratejileri ve uygulamalari açisindan genis bir yelpaze söz konusudur. Hatta bu yelpazenin uçlari birbirine zit noktalara kadar gidebilmektedir.

Psikoterapi’de bir taraftan iyilesmeyi talep eden kisi ve/veya kisiler, diger taraftan iyilesmeye araci ve yardimci olacak veya iyilesmeyi saglayacak kisi veya kisiler vardir. Isin basinda çok bilinmeyenli denklem olustu bile. Terapiste müracaat edenler bir kisi ya da kisiler, aile veya sülale olabilir. Bu yapilarin durumuna göre terapi teknigi–yaklasimi ve psiko-patolojik olarak kavramlastirilmasi farkli farkli biçimler arzeder. Bunlarin detayina birazdan girecegiz. Diger taraftan terapist olarak yer alan kisi, bir hekim ya da bir terapist olabilir, ko terapistiyle birlikte iki terapist olabilir veya bir arastirma merkezinde terapiyi yürütürken diger terapistlere egitim veren bir konumda olabilir. Bu sartlarda da terapist ve/veya terapistler açisindan farkli dinamikler ortaya çikmaktadir. Tipki bilardo masasindaki toplarin durumu gibi. Bu iki tarafli iliskiyi, çesitli baglamlarda ele alarak bir teknik siniflandirma yapmak mümkündür. Bütüncül terapinin kastettigi sey de bir olguya veya fenomene her boyuttan ve farkli zaman dilimlerinde bakabilme yetenegini saglamaktir. Olaya mekânsal perspektifte yaklastigimizda; ofiste yapilan psikoterapiler, hastanede yapilan psikoterapiler, egitim kurumlarinda yapilan psikoterapiler ve disarida yapilan psikoterapiler seklinde bir siniflandirmaya gidilebilir.

Psikoterapiyi kimlerle yapildigi perspektifiyle bir siniflandirmaya tabi tutacak olursak, bir kisiyle yapiliyorsa bireysel terapi, çiftlerle yapiliyorsa es terapisi, aileyle yapiliyorsa aile terapisi, sülaleyle yapiliyorsa sülale terapisi, grupla yapiliyorsa grup terapisi adini alir.

Hekim açisindan bir degerlendirme ve tasnif yapilacagi zaman;, bir hekim tarafindan yapilan, iki terapist tarafindan yapilan veya heyet önünde yapilan çalisma seklinde bir gruplandirma yapilabilir. Psikoterapi, hastanin hekimden beklentilerine göre de siniflandirilabilir: Hasta terapistinden sadece anlasilmayi bekleyerek terapiye gelebilir. Mesela haksizliga maruz kalmis bir insanin maruz kaldigi haksizligi kimseye anlatamamis ya da anlasilmamis olabilir. Hasta, anlasilmak ya da derdini paylasmak için de terapiye gelebilir. Özellikle bir nesnenin kaybindan sonra yasanilan yas reaksiyonu açisini paylasmak için hekime gelebilir. Hasta, terapistine sadece destek almak için gelebilir: Bu durumda o hastanin ego ideallerini gerçeklestirmek için motivasyona ihtiyaci vardir ve bu motivasyon ve destegi almak için hekimine gelmis olabilir. Hasta terapistine sadece semptomunu ortadan kaldirmasi amaciyla gelebilir: Mesela cinsel islev bozukluklarinda erken bosalmayi önlemek/ortadan kaldirmak böyle bir basvuru sebebidir. Hasta terapistine semptomunu bastirmak için gelebilir: Herhangi birine karsi hissedilen öfkeyi kontrol altina almak için gelinebilir. Hasta semptomunu degistirmek için hekime gelebilir: Tirnak yeme problemi yerine daha Zarasiz bir semptom kabulünü gerçeklestirmek üzere gelebilir. Hasta hekimine davranislarini düzeltmek amaciyla gelebilir. Hasta hekimine bilissel süreçlerdeki çarpitmalari düzeltmek amaciyla gelebilir. Hasta hekimine derinligine bir analiz yaptirarak kisiligini degistirmek amaciyla gelebilir. Hasta hekimine anlam veremedigi anksiyetesini tedavi etmek amaciyla gelebilir. Hasta hekimine sekonder kazançlar amaciyla ya da sosyal bir rol olarak algiladigi için gelebilir. Bu açilardan bakildiginda hastanin hekimden talebine göre bir psikoterapi siniflandirmasi yapmak mümkündür.

Terapist perspektifinden bakildiginda ise psikoterapi çok çesitli baglamlarda siniflandirilabilir. Hekimin hastaya yaklasma tutumuna göre hastayi anlamaya, paylasmaya, desteklemeye, problemleri bastirmaya veya derinligine arastirmaya yönelik bir psikoterapi teknigi seçilebilir.

Hekim bir psiko-patolojik anlayisa göre hastasina yaklasmaktadir. Bu psiko-patolojik anlayisin içerigine göre de bir siniflandirma yapmak mümkündür. Hekim, hastasinin sorunlarini davranisçi, bilissel, dinamik, varolusçu ve transanksiyonel bir baglamda ele alabilir veya bunlarin alt gruplarina giren okullarin psiko-patolojik hastaliklari kavramsallastirmasi dogrultusunda yaklasimda bulunarak buna göre bir siniflandirma yapilabilir. Hekim ruhsal rahatsizliklari tedavi etmek için bir takim yöntemler ve teknikler uygulayabilir ki bu yöntem ve tekniklere göre de bir siniflandirma yapmak mümkündür. Konusarak, oyun oynayarak, resim yaptirarak, müzikle ve dokunarak tedavi gerçeklestirilebilir. Terapilerin büyük bir ekseriyeti konusma üzerinde cereyan etmesine ragmen diger terapi tekniklerinin de kullanildigini görmekteyiz.

Insanin dis dünyaya açilan bes duyusu ve içerimizde bunlarin muhtelif kombinasyonlari mevcuttur. Bu bes duyunun her birine göre de tedavi teknikleri gelistirmek mümkündür. Görsel olarak bir takim sanat terapileri, belirli mekânlarin izletilmesi belirli resimlere baktirilmasi, belirli tiyatro oyunlarinin izletilmesi, travmaya maruz kalinan bölgelerle görsel olarak yüzlesilmesi, travma mekânlarina gidilmesi, korkunun desensitizasyonunda resimden canlisina kadar görsel malzemenin kullanilmasi. Isitsel olarak bakildiginda ritm tedavisi, musiki tedavisi, muhtelif seslerin dinletilmesi (su sesi, doga sesi, kus sesi, dalga sesi vb.) dokünsal olarak dans terapisi, dokunmatik terapi, seks terapisinde vücut masaji, partner vücudunun masaji, duyulara odaklanilmasi vd. Kökü ve tat ile ilintili olarak da koku ve tada bagli çagrisim zincirlerinin saglikli linklerde baglantilarinin kurulmasi sayesinde olusturulabilen tedavi teknikleri bulunmaktadir.

Burada özellikle konusmayla baglantili olarak yapilan terapi çok önemlidir. Bütün terapilerin büyük çogunlugu konusularak yürütülür. Çünkü insanoglunun insan olma özelliginin en temel belirtisi konusma özelligidir. Konusma bes duyuyla sekillenmis olan içsel tasarimlarin simgeyle dile gelmesidir. Konusmanin nitelik ve niceligine göre bir psikoterapi siniflamasi yapilabilir. Konusmanin yumusakligi, sertligi, baskinligi, hizli veya yavas olmasi birer teknik olabilir. Bu baglamda konusmanin içerigine göre de terapi, telkin düzeyinde inandirma ve iknaya ulasmak, yol gösterme ve rehberlik etmek ve danismanlik hizmeti vermek için kullanilabilir. Psikopatolojik yaklasimla davranisçi terapi yönteminde ise nefes egzersizleri, progresif gevseme, sartli kosullama, yüzlestirme, maruz birakma, rol yapma, ödül-ceza teknigi, pekistirme ve söndürme seklindeki teknikler uygulanabilir ve siniflandirma da buna göre yapilabilir.

Bilissel bir psiko-patolojik anlayis düsünülecek olursa, çalisilan katmana göre terapi siniflandirilabilir ki bu durumda otomatik olumsuz düsüncelerin belirlenmesi ve degistirilmesine yönelik psiko-terapotik yaklasim, temel kabullerin belirlenmesi ve degistirilmesine yönelik psiko-terapotik yaklasim ve temel semalara inerek onlarin degistirilmesine yönelik psikoterapotik yaklasimlar ortaya çikmaktadir. Bilissel terapinin uyguladigi tekniklere göre de söyle bir siniflandirma yapilabilir: Negatif düsünceyi belirleme, düsünce ile duygu baglantisini gösterme, düsünce ile inanma yüzdesini orantilandirma, olumsuz düsünceye alternatif düsünce gelistirme, düsüncenin kâr ve zararini hesap etme, mevcut bir gerçekligi kabul etme, soruna düsey/dikey inisle yaklasma, düsünce-duygu-davranis kisir döngüsünü kirma, düsünce durdurma, düsünce degistirme, paradoks yaklasim ve probleme problem çözücü olarak yaklasma becerisini edindirme teknikleri.

Psikodinamik formülasyona göre bir yaklasim tercih edildigi zaman su yöntemler dikkate alinarak terapi uygulamalari yapilabilir. Serbest çagrisim, rüyalarin yorumlanmasi, dil sürçmelerinin incelenmesi, simgelerin incelenmesi, dirençlerin incelenmesi, aktarimin yasantilanmasi ve açiklamalar ve yorumlar.

Bunun disinda mekânin degistirilmesi, meslegin degistirilmesi, esin degistirilmesi, esyanin degistirilmesi ve çesitli rehabilitasyon hizmetleri gibi ek tedavi teknikleri de kullanilabilir ki, bu baglamda da bir psikoterapi siniflandirmasi yapmak mümkündür.

Biz bu sekildeki terapi çesitliligine ve bunlarin çaprazlanmasi sonucu ortaya çikacak olan psikoterapi sayisina burada deginemeyecegiz. Bunlari bir bütüncül psikoterapi semsiyesi altinda dört ana kümeye ayirarak siniflandirmaya çalisacagiz. Bütüncül psikoterapi; hastanin psiko-patolojik gelisim hikâyesiyle baglantili olarak; davranisçi, bilissel (Kognitif), dinamik ve varolussal bir formülasyona tabi tutulacaktir. Bu yapilar tek basina patolojiye neden olabilecegi gibi birkaçi bir arada bulunarak da bir patolojiyi olusturmus olabilir. Ancak böyle bir siniflandirma hastayi dogru bir sekilde anlamamizi saglayacak ve iyi bir formülasyon yapmamizi temin edecektir. Yaptigimiz bu formülasyona göre de bir tedavi prosedürü hazirlayacak ve yukarida geçen tedavi tekniklerinin uygun olanlarini tedavinin uygun asamalarinda uygulamaya geçirecegiz.

Bu sayede tek bir psiko-patolojik ögretinin sinirlarina hapsolmaktan kurtulacak ve hastaya yararli olacak daha genis bir hareket kabiliyeti buldugumuz terapi alaninda birçok tedavi teknigini uygulayabilecegiz. Yaptigimiz çalismalarda uyguladigimiz bu bütüncül terapinin hastalara daha yararli oldugu gösterilmistir. Bunu ilerdeki bölümlerde tekrar tartisacagiz.

Randevu Talep Formu